خدا به بد كردن او به اعتبار اينست كه او به قدرت و اختيار خود البته بد را خواهد كرد ، نه اينكه كردن او بد را به سبب علم خدا باشد به اينكه او بد مىكند . پس كسى كه خدا علم به بد كردن او داشته باشد اگرچه در واقع و نفس الامر محال است كه نكند آن را . امّا آن سبب اين نمىشود كه او قدرت بر نكردن نداشته باشد بلكه منشأ استحالهء آن اختيار و ارادهء او است . و اين نظير آنست كه ما به تتبّع احوال كسى دانيم به علم يقينى كه او هر صبح مثلا " فلان دعا را مىخواند ، و ظاهر است كه علم ما به اين معنى هرچند حق و مطابق واقع باشد باعث اين نمىشود كه او در خواندن آن دعا مضطر باشد و قادر بر نخواندن نباشد . بلكه البته او مىخواند آن را از روى قدرت و اختيار او . و علم ما باعث تفاوتى در حال او به‌هيچ‌وجه نشود . پس بلا تشبيه علم حق‌تعالى نيز به آنچه آدمى مىكند از اين قبيل است ، هرچه را او بكند يا نكند حق‌تعالى در ازل عالم به آن باشد و محال باشد كه خلاف آن واقع شود با وجود قدرت و اختيار او بر خلاف آن ، بلكه امتناع و استحالهء خلاف آن از اراده و اختيار او ناشى مىشود . اين است مجمل كلام در اين مقام . و اين رساله گنجايش زياده بر اين ندارد . و بسا باشد زياده بر اين منجر شود به كلام در اسرار قضا و قدر كه نهى شده از حوض در آنها و كشف از آنها . و الله ولىّ الهداية و التوفيق .